Phố nà y được xây dựng trên nửn đất xưa vốn thuộc thôn Phúc Lâm, tổng Tả Túc (sau đổi là tổng Phúc Lâm) và thôn Nghĩa Lập, tổng Hậu Túc (sau đổi là tổng Đồng Xuân). Dấu vết của thôn nà y là các đình, miếu cũ: Đình Phúc Lâm, ở nhà số 2 phố Gầm Cầu. Đình và đửn Nghĩa Lập ở số nhà 32 phố Hà ng Đậu. Đình Phúc Lâm thử thần Mộc Thị (tín ngườ¡ng thử cây) và Đình và đửn Nghĩa Lập: nhà số 32, phố Hà ng Đậu. Đình Nghĩa Lập thử thần Bạch Mã.
Đửn Nghĩa Lập thử Tứ vị Hồng Nương - những bà Thánh trợ giúp người đi sông biển (thôn Nghĩa Lập ở sát sông Hồng). Tại ngã tư phố Hà ng Đậu - Nguyễn Thiếp xưa có một cửa ô, gọi là ô Phúc Lâm. Dân chúng quen gọi là ô Hà ng Đậu có hình dạng bên ngoà i tương tự như cửa ô Quan Chưởng. Cửa ô nà y bị phá khi xây cầu Dốc Gạch nối với cầu sắt sông Cái. Bên ngoà i cửa ô là một bến sông Bến Chùa Bà Móc. Ngà y nay, không còn dấu tích của cửa ô Hà ng Đậu - một trong năm cửa ô của Hà Nội xưa nữa.
Sở dĩ gọi là Hà ng Đậu vì ở đường phố đó, những ngà y phiên chợ, người nông thôn ngoại thà nh gánh các thứ đậu tụ tập bán ở hai bên vỉa hè: đậu xanh, đen, trắng, đậu nà nh...và người trong những ngõ quanh đấy mua vử chế biến là m đậu phụ, ngâm giá đỗ. Thời Pháp thuộc, gọi là Phố các hạt, ngụ ý là các hạt đậu. Sau Cách mạng tháng Tám 1945, chính quyửn ta khôi phục lại tên gọi cổ truyửn.
Phố Hà ng Đậu nay không ai buôn bán đậu mà phần lớn là buôn bán lốp ôtô, sửa chữa và bán phụ tùng ôtô, xe máy, là một phố tiếp khách đầu tiên khi khách tiếp xúc với Hà Nội, khi vừa rời khửi cây cầu Long Biên hai mươi nhịp. Ngà y nay phố Hà ng Đậu kinh doanh nhiửu mặt hà ng: Tân dược, điện thoại di động, có cả một ngân hà ng Bắc à và khá nhiửu hà ng bán cá cảnh, bể cá các loại.
Hà ng Đậu, dưới thời Nguyễn được coi như đường ranh giới giữa hai khu Cửa Bắc và Cửa Đông. Và o cuối thế kỷ 19, ở phố Hà ng Đậu có một trường học nổi tiếng của Hà Nội, đó là trường Cúc Hiên, tên hiệu của Tiến sĩ Lê Đình Duyên (1819-1878). Lê Đình Duyên là một trí thức, một sĩ phu yêu nước. à”ng nguyên là người là ng Mọc Hạ Đình (huyện Thanh Trì, nay thuộc quận Thanh Xuân, Hà Nội). à”ng đỗ Tiến sĩ năm 1849 và là m các chức Đốc học Nghệ An, Tư nghiệp Quốc Tử Giám, Đốc học Hà Nội. à”ng đã góp phần đà o tạo một lớp trí thức Hà Nội cũ. Năm 1870, ông vử nghỉ và mở trường dạy học ở phố Hà ng Đậu.
Ban đầu, trường chỉ là một ngôi nhà năm gian bằng tre lá. Vử sau để tử lòng kính yêu thầy, những học trò của ông cùng nhau xây lại trường bằng gạch. Ngôi trường nà y gồm nhà tiửn tế (là nơi dạy học) và nhà thử Cúc Hiên (lúc ông còn sống là nơi thử gia tiên). Trong nhà tiửn tế có bức hoà nh Quân tử thà nh mử¹ của Vũ Nhự - một học trò cũ là m Đốc học Hà Nội cung tiến năm 1881. Hiện nay, mặt tiửn khu trường đã cải tạo thà nh cửa hà ng thuộc số 39, phố Hà ng Đậu. Ngoà i ra, có một và i công trình gần đó tuy không nằm trên phố Hà ng Đậu nhưng cũng mang tên Hà ng Đậu đó là sở cấm Hà ng Đậu, tháp nước Hà ng Đậu và vườn hoa Hà ng Đậu.
Sở cấm Hà ng Đậu (bóp Hà ng Đậu) một trong hai bóp cảnh sát lớn của Hà Nội (bóp Hà ng Trống nữa) toạ lạc chỗ ngã tư Hà ng Giấy “ Hà ng Than “ Phan Đình Phùng rất đồ sộ. Đó là một khối trụ tròn, tưởng như một pháo đà i, ba tầng, lợp tôn, xung quanh có những cửa sổ nhử gô tích như lỗ châu mai. Hiện nay, chứng nhân của Hà Nội đang được duy tu, bảo tồn để ghi lại thời gian, nói thêm vử lịch sử.
Vườn hoa Vạn Xuân nằm trên đường Phan Đình Phùng, mà người dân quen cho nó cái tên: Vườn Hà ng Đậu, là vườn hoa lớn, có vòi phun nước, có cây cao bóng cả, tết đến, chợ hoa Hà ng Lược thường trà n hoa sang, đây cũng là một nét đẹp đặc biệt của Hà Nội.
Tháp nước Hà ng Đậu nằm ở ngã sáu các phố Hà ng Đậu-Hà ng Than-Quan Thánh-Phan Đình Phùng-Hà ng Cót-Hà ng Giấy. Năm 1894, tháp nước được xây dựng bằng đá từ phế liệu phá thà nh Hà Nội. Tháp trông như một pháo đà i gồm ba tầng, hình trụ tròn đường kính 19m, cao 25m, mái tôn hình chóp nón, xung quanh có những cửa sổ nhử gôtích như lỗ châu mai. Trong tháp, những bức tường đá được xây cách đửu như nan hoa của chiếc bánh xe, có cửa thông để đi vòng quanh. Trên những bức tường nà y là những bể chứa nước bằng tôn, gọi là chòi nước. Mỗi chòi có thể chứa được 1.250m3 nước. Nước từ đây đi thẳng và o thà nh, nơi quân đội thực dân Pháp đóng và phân phối nước vử các khu phố khác. Tháp nước nà y bị bử không từ năm 1954.
Phố Hà ng Đậu ít cây cối, xe cộ tấp nập ngà y đêm, là một phố có chiửu ngang khá rộng nhưng ngắn của Hà Nội.
Người Hà Nội
nguoihanoi.com.vn/pho-hang-dau_216738.html